Ehl-i Beyt Haber Ajansı ABNA-
OTUZ YIL GEÇTİ VE BİZ HALA İRAN’IN ESİRİYİZ
Ted Koppel
20 Ocak 1981 tarihinde 52 Amerikalı diplomat, istihbarat subayı ve donanma mensubu Tahran’daki Amerikan büyükelçiliğinde yaklaşık 15 ay rehine tutulmalarının ardından nihayet serbest bırakılmışlardı. Amerikalılar bunu uzun süren bir ulusal kâbusun sonu olarak görmüşlerdi. İranlılara göreyse bu, Washington’un Uzun Savaş olarak adlandığı şeyin gerekli bir aşamasıydı.
Bizler yanılıyorduk, onlar ise haklıydılar.
Dıştan bakıldığında İranlılar istedikleri şeyi almışlardı. Jimmy Carter başkanlığının son gecesinde danışmanları ile bayağı bir gayret göstermiş, Ronald Reagan’ın 40. başkan olarak yemin etmesinden önce rehinelerin serbest kalmasının sağlanması için ümitsizce çabalamıştı. İranlılar ise 39. başkanı küçük düşürmeye ve rehineleri Carter’ın gözü önünde serbest bırakmamaya azmetmişlerdi.
Televizyon kanalları serbest bırakılma yayınına başladıklarında beklenen bu an her yerde asıl konu olmuştu. Kanallar, Washington ve Tahran arasında paralel görüntüler sağlamak için ikiye ayrılmışlardı. Kameramanlar eski mahkûmların birazdan özgürlüklerine uçacakları İran başkentinin hemen dışındaki Mehrabad Uluslararası Havaalanı’na taşınıyorlardı.
O zamanlar çalıştığım ABC Televizyonu’nun kameramanlarına bir gece önce Oval Ofisin kapıları açılmıştı. Suratsız ve tükenmiş gözüken Carter’in görüntüsünü almıştık. Başkan, halefi için yapılacak olan görev başlama töreninin öncesinde, kelimenin gerçek anlamıyla son dakikaya kadar danışmanları ile istişare etti. Ekranların birinde Washington’daki görkemli iktidar değişiminin öncesindeki bu ümitsiz diplomasinin görüntüleri gözüküyor, diğerinde ise Mehrabad’daki ayrılık hazırlıkları gösteriliyordu.
Dramın rejisörlüğünü son ana kadar İranlılar yapmıştı. Tam öğle vaktinde, Reagan yemin etmeye başladığı anlarda bir uçak dolusu Amerikalının havalanmasına izin verildi. İranlıların mesajı kesin ve apaçıktı: Carter ve yönetimi Amerika’nın İran karşısındaki günahları yüzünden cezalandırılmıştı ve Washington’un davranışını düzeltmesi beklentisiyle Reagan’a bir jestte bulunuluyordu.
Reagan yönetimi ise bunu böyle yorumlamadı. Yeni başkan esir alma hadisesini vadesi uzun zaman önce dolmuş bir eylem olarak tasvir etti. İranlılar şunu anlamalıydılar ki artık kasabada başka bir şerif vardı. Carter yönetiminin kayıtsız günleri sona ermişti. İranlı mollalar kaçınılmaz olana teslim olmak zorundaydılar. Aslında yönetim, “İran’ın en büyük endişesi Amerika’nın 444 günlük küçük düşürülmenin misillemesini yapacağı korkusu olmalıdır” demeye getiriyordu.
Son nokta muhtemelen İran’ın stratejik hesaplamalarında yer alıyordu. İran ne o zaman, ne de şimdi askeri açıdan ABD’nin dengidir. Tahran’daki Amerikan rehineleri olmasaydı İran Amerikan gücü karşısında açıkça zedelenebilir kalacaktı.
İran’ın durumunu daha da zorlaştıran başka bir etken de, 1980 Eylül’ünden beri Saddam Hüseyin’in Iraklı güçleri karşısında, on yılın büyük kısmını kaplayacak kanlı bir savaşın ilk günlerini yaşıyor oluşu idi. ABD resmi olarak tarafsızlığını ilan etti fakat Washington İran’ı daha büyük bir tehdit olarak gördüğünden Saddam’ı gizlice destekliyordu.
Rehineler serbest bırakıldıktan sonra herhangi bir misillemede bulunulmadı, İran liderliği de herhangi bir yakınlaşma belirtisi göstermiyordu.
Mollaların ABD karşısında müteakip on yıl boyunca izledikleri yaklaşımları, Amerikan dış politikasındaki medya ve kamuoyu etkisini ne kadar yakından inceleyip üzerinde çalıştıklarının ürpertici kanıtlarını sundular. Büyükelçilik krizi esnasında haber kanallarımızın Amerikalıların esir alınması hadisesiyle ne kadar meşgul olduğunu öğrendiler.
Amerikan medyasındaki bizlerin bir krize odaklandığımızda diğer önemli meseleleri dışarıda tutma gibi bir eğilimimiz var. Bundaki kendi dahlimi de görmezden gelemeyeceğim. ABC News’in o dönemdeki gece yayınında atmış olduğu başlık ilk bakışta abartılı gözükebilir ama sonraları doğruluğunu korkunç bir şekilde ispat etti: “Amerika Esir Alındı.” Öykü Amerikalıların ilgisini çekmişti ve bu nedenle ABC’deki özel yayınlarımız tedrici olarak düzenli bir başka programa dönüştü: “Kâbus.”
İran izledi ve öğrendi. Amerikan medyasının bağımlılıklarının ABD’nin dış politikasında değişikliklere yol açabileceğini görmüşlerdi. Rehine krizinin nasıl Carter’in ikinci dönemine mal olduğuna tanık olmuşlardı ve bir hükümeti etkileyen şeyin bir diğeri üzerinde uygulanabileceğini de yakında öğreneceklerdi.
23 Ekim 1983 tarihinde patlayıcılarla dolu bir kamyon Amerikan deniz piyadelerini barındıran binalara çarparak havaya uçtu. Kamyon sürücüsü ve onunla birlikte 241 Amerikan askeri öldü. Sonunda bombacının Hizbullah olarak tanımlanan bir örgütün üyesi olduğu açıklandı. Teşkilatın İran’ın Devrim Muhafızları tarafından finanse edilip eğitildiklerine inanılıyordu.
Reagan Lübnan’daki tüm Amerikan askeri personeline, kıyıda bekleyen 6. Filo’nun gemilerine binip ülkeyi boşaltmaları emrini verdi. Kısa bir süre sonra gemilere yeni emirler verilerek uzaklaşmaları istendi. Lübnan’daki Amerikan varlığı hakkında büyük bir kamuoyu desteği olmadığından ani ayrılış karşısında gösterilen tepkiler çok cılız kaldı. (Kamuoyu ilgisi aynı zamana rastlayan ABD’nin Granada işgaline yönelmişti.)
İran yıkıcı bir saldırının Amerika’yı Lübnan’dan atabildiğini ve karşılığında bir misillemenin gelmediğini görmüştü. Carter yönetimi esnasında rehinelerin işe yaradığı İran için kesinleştiğinden Reagan’ın Beyaz Saray’ını manipüle etmek için aynı yöntem tekrar kullanılabilirdi. Lübnan’da 1980’lerin başlarında ve ortalarında düzinelerce Amerikalı ve Avrupalı kaçırılarak rehin alındı. Yine Hizbullah’ın sorumlu olduğuna inanılıyordu ve İran’ın örgüt üzerindeki patronajlığı daha da sıkılaştırılmıştı. Kaçırılanlar arasında CIA’nin Beyrut’taki istasyon şefi William Francis Buckley de bulunuyordu. 15 ay boyunca rehin tutuldu ve sorgusunun bir döneminde İran’a götürüldüğü söylendi. Esareti sırasında öldü.
İran’ın bütün bu yıllar içersinde öğrendiği şey –ve biz bugün bile o derslerinin sonuçlarını çekmeye devam ediyoruz- adam kaçırma ve terörizmin ABD karşısında faydalı silahlar oluşudur. Sonuçta, Reagan’ın geniş omuzlu kabadayılığı Tahran karşısında Carter’ın kibar diplomasisinden daha fazla etkili olmamıştı.
Hala bir yol bulmuş değiliz. ABD, İran karşısında askeri operasyon düzenlemek yerine İran’ın en büyük düşmanı Irak’ı iki kez işgal etti. İran’ın kendisi için yapamadığı şeyi George W. Bush onun için yaptı: Saddam gitti ve böylece Tahran’ın Fars Körfezi’ndeki etkisi müthiş oranda artmış oldu.
20 Ocak 1981 yılında serbest kalan 52 Amerikalının kurtuluşlarını kutlamak için pek çok sebep var. Fakat İran’ın taa o günden öğrendiği ve onlarca yıldır uyguladığı şeylerin faturası ABD’ye pahalıya patladı. Bugün bizler, o zamanlar bir krizin sonuçlandırılması olduğunu düşündüğümüz şeyden 30 sene sonra hala, “bu krizin sonunu göreceğimiz bir gün gelecek mi?” diye merak ediyoruz.
The Washington Post'
